راه خدا رفتن [ را پشتسر مىگذارد ] خدا او را به عنوان امام و رهبر و پيشوا معرفى مىكند . از اينجا مىتوان به اهميت فوقالعاده رهبرى پىبرد . در حديث است : ان الله اتخذ ابراهيم نبياً قبل ان يتخذه رسولًا و اتخذه رسولًا قبل ان يتخذه خليلًا و اتخذه خليلًا قبل ان يتخذه اماماً . حديث معروف كه رسولخدا فرمود : « اگر در سفر از دو نفر بيشتر شديد ، يكى را براى خود امير انتخاب كنيد » نشانه از اهتمام اسلام به تشكل و رهبرى است . حقيقت اين است كه رهبرى انسانها و بسيج كردن نيروهاى عظيم نهفته آنها در مسير كمال ، چه از نظر بعد اجتماعى و زندگى اينجهانى و چه از نظر بعد روحانى و معنوى و سلوك الىا لله ، عاليترين و مشكلترين مقام انسانى است و لهذا رهبرى جامع و كامل جز در خور افرادى نظير ابراهيم و خاتمالانبياء و اميرالمؤمنين على نيست . 36 . گفتيم كه رشد عبارت است از شايستگى و لياقت براى اداره و نگهدارى و بهره بردارى و استفاده از وسايل و سرمايه ها و امكانات حيات . اكنون مىگوييم يكى از سرمايه ها و بلكه مهمترين سرمايه ها سرمايه هاى انسانى است و [ رشد عبارت است از ] اداره اين سرمايه و نگهدارى آن و هدر ندادن آن و استفاده و بهره بردارى صحيح از آن . رشدِ بهره بردارى از سرمايه هاى خود ، رشد شخصى و اخلاقى است و اين اساسىترين و مقدمترين رشدهاست . لهذا مىبينيم وقتى كه ابراهيم تقاضا مىكند كه برخى از ذريه اش نيز امام و رهبر باشند ، جواب داده مىشود : * ( لاينال عهدى الظالمين ) * يعنى آن كه رشد فردى و شخصى را فاقد است ، آن كه رشد انسانى و اخلاقى را فاقد است ، نمىتواند رهبر خلق باشد . آن كه خود انسان نيست - ولو دانا باشد و رموز انسانيت را بداند - نمىتواند انسانساز و مهندس انسانها و